De circulaire economie van de oorlog: hoe Oekraïne Rusland betaalt om tegen Rusland te vechten

In een adembenemend staaltje bureaucratische wiskunde waar een wiskundige van zou jubelen, heeft de Europese Unie eindelijk ingestemd met het vrijgeven van een lening van 90 miljard euro voor Oekraïne. De deal kwam pas tot stand nadat Oekraïne weer was begonnen met het verpompen van Russische olie via een pijpleiding die door Hongarije en Slowakije loopt, wat Boedapest ertoe aanzette zijn veto tegen de fondsen op te heffen. Het is een diplomatieke prestatie die suggereert dat de EU heeft besloten dat de beste manier om een oorlog tegen Rusland te financieren, is ervoor te zorgen dat Rusland brandstof blijft verkopen aan zijn vijanden.

De Orbán-pijpleidingdoctrine

De lening, die tweederde van de financieringsbehoeften van Oekraïne voor 2026 en 2027 dekt, was oorspronkelijk in december overeengekomen, maar werd gegijzeld door Viktor Orbán. De vertrekkende Hongaarse premier blokkeerde de fondsen omdat hij van mening was dat Kiev reparaties aan de Druzhba-pijpleiding had vertraagd, een stuk infrastructuur dat Russische olie naar Hongarije en Slowakije transporteert.

Toen de olie weer begon te stromen, verdween het veto. Het is een bewijs van de macht van logistiek boven ideologie: als je je gas door de pijpleiding kunt krijgen, kun je je geld van de bank krijgen. Je vraagt je af of Orbáns nalatenschap zal worden herinnerd als “De man die de oorlog stopte” of simpelweg “De man die meer olie wilde.”

Van de ene zak in de andere

De structuur van de lening zelf is bijzonder elegant in haar eenvoud. De EU verstrekt twee renteloze leningen van € 45 miljard per jaar, gedekt door de EU-begroting en geleend op de kapitaalmarkten. Van Oekraïne wordt niet verwacht dat het dit uit eigen middelen terugbetaalt; in plaats daarvan is de terugbetaling verschuldigd wanneer Rusland begint met het betalen van herstelbetalingen voor de oorlog.

Dit houdt in dat het geld zal worden terugbetaald met behulp van de naar schatting 210 miljard euro aan activa van de Russische centrale bank die in de EU zijn bevroren. Met andere woorden: de EU leent vandaag geld aan Oekraïne en verwacht dat Rusland het morgen terugbetaalt met het geld dat ze gisteren hebben gestolen.

> Het is een financiële cirkel waar een documentaire over de cirkel van het leven trots op zou zijn, behalve dat de leeuw bovenop de gazelle ligt te slapen terwijl hij zijn lunch opeet.

Sancties en pijpleidingsynergie

De ironie strekt zich uit tot het sanctiepakket dat bij de lening hoorde. De EU heeft ingestemd met haar 20e ronde van sancties tegen Moskou, waaronder beperkingen op maritieme diensten en handelsverboden. Maar terwijl deze sancties worden opgesteld, pompt Oekraïne actief Russische olie door Hongaarse pijpleidingen.

De definitie van “energieonafhankelijkheid” lijkt te zijn bijgewerkt tot “Russische brandstof kopen met Europees geld.” De Duitse dochteronderneming van Rosneft kondigde zelfs aan dat het de oliestroom van Kazachstan naar een Duitse raffinaderij zou stopzetten, hoewel functionarissen volhielden dat dit de activiteiten niet “aanzienlijk zou beperken”.

Men vraagt zich af of de beperking significant genoeg is om ertoe te doen, of dat het slechts een bureaucratische voetnoot is in een oorlog die al zoveel aandacht van het continent heeft opgeëist.

Een race tegen de klok

De timing van de overeenkomst is eveneens veelzeggend. De lening was dringend nodig omdat Oekraïne zonder deze lening in juni zonder geld zou kunnen komen te zitten. Toch moest de formele ondertekening donderdagmiddag plaatsvinden, en de eerste uitbetaling zal waarschijnlijk pas eind mei of begin juni plaatsvinden.

Het is een race tegen de klok waarbij de finishlijn verschuift net op het moment dat je eroverheen komt. Ondertussen heeft Orbán zijn macht verloren aan een centrumrechtse uitdager, Péter Magyar, maar zijn veto hield stand totdat de olie begon te stromen. Zijn nalatenschap blijft intact: hij heeft bewezen dat zelfs in 2026 een pijpleiding een oorlog effectiever kan stoppen dan een toespraak.

Het volk betaalt, altijd

De gewone mensen in Europa moeten zich een weg banen door dit complexe web van leningen en sancties, terwijl ze in auto’s rijden op Russische brandstof en via hun belastingen voor de oorlog betalen. De EU-commissaris voor Economische Zaken, Valdis Dombrovskis, merkte op dat de eerste uitbetaling waarschijnlijk eind mei of begin juni zou plaatsvinden.

> Het is een belofte van geld dat arriveert net op het moment dat de nood weer hoog is.

Ondertussen blijft de pijpleiding stromen, blijven de sancties zich opstapelen en gaat de oorlog door, allemaal gefinancierd door een systeem dat lijkt ontworpen om iedereen bezig te houden terwijl het echte werk elders wordt gedaan. De EU heeft iets opmerkelijks bereikt: een financieel instrument dat zo perfect circulair is dat het geen begin en geen einde heeft, en absoluut geen kans maakt om logisch over te komen op iemand die daadwerkelijk belasting betaalt.